توسعه صلاحیت‌های حرفه‌ای دانشجو معلمان با تأکید بر کارورزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان تهران ایران

2 آموزگار آموزش و پرورش ناحیه 2 قم

چکیده

   هدف این مقاله تبیین نظری اقدام پژوهی، درس پژوهی و کارورزی، به‌عنوان عناصر اصلی صلاحیت‌های حرفه‌ای دانشجو معلمان، است. این مطالعه به روش توصیفی ـ تحلیلی با مراجعه به متون و اسناد معتبر و مصاحبه نیمه سازمان‌یافته با اساتید کارورزی، انجام‌شده است. یافته‌ها نشان داد که صلاحیت‌ها و شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان در چهار بعد «دانشی، مهارتی، توانایی و نگرشی» حاصل می‌شود. واحد درسی کارورزی، در ارتقاء صلاحیت‌های معلمی دانشجو معلمان علوم تربیتی، تأثیر زیادی دارد. دانشجو معلمانی که در مدارس کارورزی می‌کنند، با اعتمادبه‌نفس بیشتری به تدریس می‌پردازند. تربیت‌معلمان توانمند، با ایجاد تناسب بین آموزش مفاهیم نظری و عملی کارورزی ایجاد می‌شود. لزوم ترکیب نظریه و مهارت در برنامه درسی خصوصاً کارورزی مورد تأکید است. پراهمیت‌ترین و مؤثرترین درس در ایجاد شایستگی‌های حرفه‌ای در دانشجو معلمان، دروس عملی خصوصاً کارورزی، اقدام پژوهی و درس پژوهی است. نتایج نشان داد که  هدف آموزش‌ها در دانشگاه فرهنگیان، انباشتن ذهن دانشجو معلمان از علوم و دانش نبوده، بلکه انتقال مهارت‌ها و صلاحیت‌های حرفه‌ای است. در این سازمان، یادگیری در بطن و درون فرایند نهادینه‌شده، بنابراین هدف اساسی دانشگاه فرهنگیان، ماهر و توانمند بار آوردن دانشجو معلمان در ایجاد توانایی یادگیری در دانش‌آموزان است. به‌بیان‌دیگر، دانشگاه فرهنگیان دارای ماهیت آموزشی، روشمندی یادگیری است. دانشجو معلمان ضمن کسب دانش اولیه در علوم مختلف، یاد می­گیرد تا به تولید محتوای یادگیری و از همه مهم­تر «روش یادگیری» بپردازند.

کلیدواژه‌ها


آقازاده، احمد. (1377). پژوهش در آموزش. تهران: پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش.
احمدآبادی، زهرا. (1393). راهکارهایی جهت کیفیت‌بخشی آموزش عملی و تمرین معلمی در آموزش شیمی. هشتمین  سمینار آموزش شیمی ایران. سمنان: دانشکده شیمی دانشگاه سمنان.
استیگلر، جیمز.، و هیبرت، جیمز. (1384). شکاف آموزشی: بهترین ایدهها از معلمان جهان برای بهبود آموزش در کلاس درس. (محمدرضا سرکارآرانی، و عایرضا مقدم، مترجم) تهران: انتشارات مدرسه.
افضل‌آبادی، محمدحسین، زارع، حبیب، افضل‌آبادی، محمدرضا، و آقاباقری، فهمیه (1389). نیاز سنجی موفق آموزشی با استفاده از مدل شایستگی های سازمانی( مطالعه موردی: شرکت جهاد نصر یزد). دومین کنفرانس بینالمللی مدیران آموزش. تهران: مجموعه مقالات دومین کنفرانس بین‌المللی مدیران آموزش.
اکبری، بهنام، و بیات، سعید (1394). بررسی نقش دانشگاه فرهنگیان در توسعه مهارتها و شایستگی های اجتماعی دانشجو معلمان. مجموعه مقالات پذیرفته شده در بخش دانشجویی دومین همایش استانی (تربیت سیاسی و اجتماعی) (ص. 655-633). زنجان: پردیس الزهرا (س) دانشگاه فرهنگیان.
امام‌جمعه، سیدمحمدرضا، و سعیدی‌رضوانی، محمود (1382). پژوهش حین عمل رویکردی نو در آموزش ضمن خدمت. فصلنامه تعلیم و تربیت ، شماره 1، 32-54.
ایزاک، استفان (1376). راهنمای تحقیق و ارزشیابی در روان شناسی و علوم تربیتی. (علی دلاور، مترجم) تهران: ارسباران.
بازرگان، عباس (1372). اقدام پژوهی و کاربرد آن در تعلیم و تربیت. فصلنامه تعلیم و تربیت ، شماره 3و4، 32-12.
بیابانگرد، اسماعیل (1386). روشهای تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی (نسخه چاپ دوم). تهران: دوران.
بیانی، احمد (1378). روشهای تحقیق و سنجش در علوم تربیتی و روانشناسی. تهران: رهیافت.
پوریافرد، رویا (1394). عوامل موثر بر توسعه مهارت های معلمی و نقش معلمان در بهبود کیفیت آموزش. دومین همایش استانی (تربیت سیاسی و اجتماعی) (ص. 157-145). زنجان: مجموعه مقالات پذیرفته شده در بخش دانشجویی.
تقی‌پورظهیر، علی، امین‌فر، مرتضی، و باقری، سیفعلی. (1388). بررسی و مقایسه اثربخشی معلمان جذب شده از نهضت سوادآموزی و معلمان جذب شده از آموزش عالی و مراکز تربیت معلم در دوره ابتدایی. فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی (شماره 2).
تلخابی، محمود، و فقیری، محمد (1393). تحلیل گفتمان کارورزی. آموزشنامه دانشگاه فرهنگیان ، شماره 5، ص. 13-8.
جعفریان یسار، حمید، و زجاجی، مهدی (1386). پژوهش، پروپوزال و معلم پژوهنده. قم: گاه سحر.
جمعی‌ازنویسندگان. (1394). راهنمای عملی برنامه کارورزی دانشگاه فرهنگیان با رویکرد تربیت معلم فکور. نشریه تربیت معلم فکور ، شماره 1، ص. 50-5.
جمعی‌ازنویسندگان. (1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی جمهوری اسلامی ایران. تهران: شورای عالی آموزش و پرورش.
جندقی، غلامرضا، و فلاح، محمد (1389). کاربرد آمار در پژوهش. قم: انتشارات دانشگاه علمی کاربردی.
حسن‌زاده، رمضان (1385). روشهای تحقیق در علوم رفتاری (نسخه چاپ چهارم). تهران: نشر ساوالان.
حسینی‌نسب، سیدداوود، و اقدام، علی (1375). فرهنگ واژهها و اصطلاحات تعلیم و تربیت. تبریز: انتشارات احرار.
خاکباز، عظیمه‌السادات، فدایی، محمدرضا، و موسی‌پور، نعمت‌اله (1387). تأثیر درس‌پژوهی بر توسعه حرفه‌ای معلمان ریاضی. فصلنامه تعلیم و تربیت ، شماره 24، 146-123.
خورشیدی، عباس، و فرخی، داود (1391). مؤلفه‌های سازنده شایستگی‌های مهارت آموختگان. دو فصلنامه مطالعات برنامهریزی آموزشی ، شماره 2، 162-131.
دادجوی‌توکلی، عطیه. (1390). شناسایی و اعتبارسنجی شایستگیهای حرفهای معلمان اثربخش ابتدایی. تهران: دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تربیت معلم.
دانشمند، غلامحسین (1374). بررسی طرح فعلی گزینش دانشجو برای مراکزتربیت معلم و ارتباط آن با موفقیت تحصیلی دانشجو معلمان و ارائه شیوه مطلوب در استان خراسان. تهران: دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشکده علامه طباطبایی.
دلاور، علی (1391). روشهای تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی (نسخه چاپ نهم). تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
دلاور، علی (1382). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی (نسخه چاپ دوم). تهران: رشد.
دیانتی، محمد، و عرفانی، مریم. (1388). شایستگی: مفاهیم و کاربردها. نشریه تدبیر (شماره 206).
رئوف، علی (1371). تربیت معلم و کارورزی. تهران: انتشارات فاطمی.
رئوف، علی (1386). تربیت معلم و کارورزی. تهران: نشر روان.
رحمتی، معصومه (1387). ارایه مدلی جهت خودسنجی فلسفه تربیتی معلمان دوره متوسطه مدارس استان گیلان. گرگان: اداره کل آموزش و پرورش استان گیلان.
ساکی، رضا (1383). اقدامپژوهی راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس. تهران: انتشارات پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش.
سرایی، حسن (1375). مقدمهای بر نمونهگیری در تحقیق (نسخه چاپ دوم). تهران: سمت.
سرکارآرانی، محمدرضا (1387). پژوهش مشارکتی معلمان در کلاس درس: تجربه ژاپن در پرورش حرفه‌ای معلمان در مدرسه. فصلنامه تعلیم و تربیت ، شماره 59، 76-61.
سرکارآرانی، محمدرضا (1386). درس پژوهی: الگویی برای تولید دانش حرفه‌ای در مدرسه. ماهنامه رشد مدیریت مدرسه ، شماره 51، 10-12.
سرکارآرانی، محمدرضا (1387). درس پژوهی: هسته تحول در آموزش و پرورش. ماهنامه رشد مدیریت مدرسه ، 16-12.
شصتی، سمانه (1389). آموزش مبتنی بر شایستگی. مجله راهبردهای آموزش ، دوره 3 (شماره 2).
صائمیان، صدیقه (1387). سرمایه‌های انسانی در نظام آموزشی سازمان‌های پیشرو. فصلنامه مدیریت ، سال 19 (شماره‌های 133 و 134).
ظهوری، زنگنه، و گویا، زهرا (1376). اقدام پژوهی و کاربرد آن در ارتقای کیفیت آموزش عالی. نخستین سمینار آموزش عالی ، مجموعه مقالات نخستین سمینار آموزش عالی.
عقیلی، علیرضا (1392). صلاحیتهای معلم در برنامه درسی تربیت معلم؛ شناسایی، میزان تحقق و نقاط قوت و ضعف، از منظر اساتید، دانشجویان و فارغالتحصیلان. مشهد: دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی.
علی‌اکبری، نگین، و خطیبی، سمیه (1394). آسیب‌شناسی کارورزی از دیدگاه دانشجومعلمان پردیس الزهرا (س) زنجان. دومین همایش استانی (تربیت سیاسی و اجتماعی) (ص. 288-270). زنجان: مجموعه مقالات بخش دانشجویی پردیس الزهرا (س) دانشگاه فرهنگیان.
فرمهینی فراهانی، محسن (1387). فرهنگ توصیفی علوم تربیتی. تهران: اسرار دانش.
کراسول، جان دابلیو (2009). طرح پژوهش، رویکردهای کیفی، کمی و ترکیبی. (علیرضا کیامنش، و مریم دانای طوس، مترجم) لینکلن: دانشگاه نبراسکا.
گال، مردیت، بورگ، والتر، و گال، جویس (1387). روشهای تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روان شناسی (نسخه چاپ سوم، جلد دوم). (احمدرضا نصر، حمیدرضا عریضی، محمود ابوالقاسمی، خسرو باقری، محمدحسین علامت‌ساز، محمدجعفر پاک‌سرشت، علی دلاور و غلامرضا خوی‌نژاد، مترجم) تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
گال، مردیت، بورگ، والتر، و گال، جویس (1389). روشهای تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روان شناسی (نسخه چاپ پنجم، جلد اول). (احمدرضا نصر، حمیدرضا عریضی، محمود ابوالقاسمی، خسرو باقری، محمدحسین علامت‌ساز، محمدجعفر پاک‌سرشت، علی دلاور و غلامرضا خوی‌نژاد، مترجم) تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
گرمارودی، اسدالله (1392). اساسنامه دانشگاه فرهنگیان: قله سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. تهران: دانشگاه فرهنگیان (مجتمع آموزش عالی پیامبر اعظم).
گنج‌خانلو، محمدرضا، و گنج‌خانلو، مهدی (1394). اولویت بندی شایستگی های معلم از دیدگاه دانشجومعلمان پردیس شهید بهشتی زنجان (با تاکید بر شایستگی های اجتماعی). دومین همایش استانی (تربیت سیاسی و اجتماعی) (ص. 350-337). زنجان: مجموعه مقالات پذیرفته شده در بخش دانشجویی پردیس الزهرا (س) دانشگاه فرهنگیان.
مرادی، مسعود (1389). بررسی و تحلیل محتوای برنامه درسی دوره تربیت معلم از لحاظ دانش روش کاری، پیشنهاد الگوی مطلوب تدریس و مقایسه آن با وضعیت موجود تدریس در مراکز تربیت معلم (مورد مطالعه: مرکز تربیت معلم زنجان. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
مسعودی‌مراقی، مجید، و استوار، رحیم (1393). بررسی رابطه ابهام و تعارض نقش و عملکرد شغلی، مطالعه موردی در شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب. ماهنامه علمی ـ ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز ، سال 5 (شماره 16)، 67-48.
مک‌نیف، جین، لوماکس، پاملا، و وایتهد، جک (1382). اقدامپژوهی، طراحی، اجرا و ارزشیابی. (محمدرضا آهنچیان، مترجم) تهران: انتشارات رشد.
ملایی‌نژاد، اعظم (1391). صلاحیت‌های حرفه‌ای مطلوب دانشجومعلمان دوره آموزش ابتدایی. فصلنامه نوآوریهای آموزشی (شماره 44)، 62-33.
نادری، عزت‌اله، و سیف‌نراقی، مریم (1378). روش‌های تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی (نسخه چاپ شانردهم). تهران: بدر.
نادری، عزت‌اله، و سیف‌نراقی، مریم (1371). روش‌های تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی (نسخه چاپ چهارم). تهران: نشر بدر.
ندرلو، شکوفه، سرابی، لیلا، کرمی، مریم، و فتحی، اکرم (1394). بررسی نظرات دانشجومعلمان علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان زنجان در رابطه با صلاحیت های معلمی ایجاد شده درآنان. دومین همایش استانی (تربیت سیاسی و اجتماعی) (ص. 1125-1104). زنجان: مجموعه مقالات پذیرفته شده در بخش دانشجویی پردیس الزهرا (س) دانشگاه فرهنگیان.
نویدی، احد (1382). بحث اجمالی دریاره ماهیت، اهداف، کیفیت و روایی اقدام پژوهی. پژوهشنامه آموزشی ، شماره 13، 26-20.