واکاوی تجارب زیسته داوطلبان از فرایند ارزیابی تکمیلی دانشگاه فرهنگیان با تأکید بر منابع آمادگی، ادراکات و پیامدهای یادگیری: یک مطالعه کیفی

پورطالب, نرگس; مردان اربط, فاطمه; داداش زاده, مجید

doi:10.48310/istt.2026.22423.1214

واکاوی تجارب زیسته داوطلبان از فرایند ارزیابی تکمیلی دانشگاه فرهنگیان با تأکید بر منابع آمادگی، ادراکات و پیامدهای یادگیری: یک مطالعه کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل

نویسندگان

دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.48310/istt.2026.22423.1214

چکیده

پیشینه و اهداف: طراحی نظام ارزیابی شایستگی‌های حرفه‌ای برای انتخاب معلمان در دانشگاه فرهنگیان، ضرورتی است که در اسناد بالادستی بر آن تأکید شده است. با وجود تمرکز بر شاخص‌های فنی، تجربه زیسته داوطلبان از این فرایند کمتر مورد مطالعه قرار گرفته است. لذا هدف پژوهش حاضر، واکاوی تجارب زیسته داوطلبان از فرایند ارزیابی تکمیلی دانشگاه فرهنگیان و فهم ادراک آنان از ابعاد مختلف این فرآیند بود. روش‌ها‌: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. میدان پژوهش شامل داوطلبان شرکت‌کننده در مرحله ارزیابی تکمیلی پردیس فاطمه‌الزهرا (س) تبریز در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ بود. از میان آنان، ۳۱ نفر به‌صورت هدفمند (نمونه‌گیری ملاکی) انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش تحلیل تماتیک براساس الگوی شش‌مرحله‌ای براون و کلارک تحلیل گردید. برای تأمین روایی و پایایی از روش‌های بازبینی همکاران، بازبینی مشارکت‌کنندگان و توافق بین دو کدگذار استفاده شد. یافته ها: تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی ۵ تم اصلی و ۱۵ زیرتم شد. تم‌های اصلی عبارتند از: «منابع آمادگی و استراتژی‌های پیش‌مصاحبه»، «ادراک از فضای محیطی و عوامل اجرایی»، «تجربه شناختی–هیجانی از فرایند ارزیابی»، «پیامدهای یادگیری و خودآگاهی»، و «پیشنهادهای بهبود فرایند». نتایج نشان داد که داوطلبان فضای حمایتی و رفتار صمیمی ارزیابان را عامل کلیدی در کاهش اضطراب خود می‌دانند، در حالی که بر ضرورت بهبود زیرساخت‌های فنی و بهینه‌سازی زمان‌بندی تأکید دارند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد که ارزیابی تکمیلی فراتر از یک ابزار غربالگری، به‌عنوان مرحله‌ای آغازین در فرآیند اجتماعی‌شدن و شکل‌گیری هویت حرفه‌ای معلمان عمل می‌کند. این فرایند با ارتقای خودآگاهی و مهارت‌های ارتباطی داوطلبان، نقش تربیتی و رشدی ایفا می‌کند. بنابراین، نگاه به این فرآیند به‌عنوان یک چرخه توسعه حرفه‌ای (و نه صرفاً یک فیلتر گزینشی) می‌تواند به ارتقای کیفیت جذب معلمان آینده کمک کند.

کلیدواژه‌ها